SEVGİM DENİZALTI
Siirt Şirvan’da Ciner Grubu’na bağlı Park Elektrik tarafından işletilen Madenköy Bakır Sahası’nda 17 Kasım’da meydana gelen ve 16 işçinin yaşamını yitirdiği şev kayması faciasıyla ilgili Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na yönelttiğimiz sorular yanıtsız bırakıldı. Bakanlık, Bilgi Edinme Yasası kapsamında yaptığımız başvuruya verdiği yanıtta, yasanın 4 ayrı maddesi gereği bilgi veremeyeceğini kaydetti. Bu maddeler arasında ‘Ticari Sır’ ve ‘Kurum İçi Düzenlemeler’ başlıklı maddeler de bulunuyor.
Bakanlığın yanıtsız bıraktığı sorular
Bilgi Edinme Yasası kapsamında, Şirvan’da yaşanan işçi katliamıyla ilgili Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na yönelttiğimiz ve yanıt alamadığımız sorular özetle şöyle:
»Madenköy Bakır Madeni’nde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bağlı müfettişler en son ne zaman denetim gerçekleştirmiştir? Son yapılan denetime ilişkin raporu rica ediyoruz.
»Terör olaylarından kaynaklı güvenlik sorunları nedeniyle madende denetim yapılmadığı ve en son 2,5 yıl önce denetim yapıldığı yönündeki iddialar doğru mudur?
»25 Temmuz’da da aynı madende bir heyelan yaşanmış, can kaybı olmamış, üç işçi hafif yaralanmış ve iş makineleri toprak altında kalmıştır. Bu iş kazasının ardından Bakanlığınıza bağlı müfettişler madende incelemede bulunmuş mudur? Bulunmuşsa ne gibi ihlal ve eksiklikler tespit edilmiştir? Ne yaptırım uygulanmış, madende ne gibi önlemlerin alınması sağlanmıştır?
»Bölgede incelemelerde bulunan uzman heyetler, madende taşeron işçilerinin asıl işlerde çalıştırıldığı, günde 12 saat mesai yaptığı, üretim zorlamasının olduğu, işçilere iş güvenliğiyle ilgili yeterli eğitim ve donanımın verilmediği, işçilerin çatlaklar nedeniyle tehlikenin farkında olması ve yetkilileri uyarmasına karşın sahada çalışmaya zorlandıkları, şevlerin mevzuata uygun olmadığı ve yüksek heyelan riskine karşı bir önlem alınmadığı vs çok sayıda ihlalden söz etmektedirler. Bakanlığınız tarafından yapılan denetimlerde bu gibi eksiklikler/ihlaller tespit edilmiş midir? Bu ihlallerin giderilmesi için firmaya yaptırım uygulanmış mıdır?
»Facianın yaşandığı 17 Kasım’dan itibaren Bakanlığınıza bağlı çok sayıda müfettiş ve uzmanın madende incelemelerde bulunduğu bilinmektedir. İlgili rapor ne zaman açıklanacak ya da kamuoyuna ne zaman açıklama yapılacaktır?
‘Bilgi veremiyoruz’
Bakanlığa bağlı İş Teftiş Kurulu Başkanlığı’ndan gelen yanıtta ise, sorularımız arasında yer almamasına karşın, Bakanlık teftişlerinin nasıl yapıldığına ilişkin prosedür anlatıldı ve şöyle denildi: “Bu bağlamda, dilekçenizde yer alan sorulardan, yukarıda yer verilen açıklamalar dışında kalan hususlar hakkında, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 7’nci maddesi, 19’uncu, 23’üncü ve 25’inci maddeleri gereğince konu hakkında tarafınıza bilgi verilememektedir.”
Bilgi Edinme Yasası’nın 7’nci maddesi şöyle: “Bilgi edinme başvurusu, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır. Kurum ve kuruluşlar, ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler.”
Ticari sır
19’uncu maddede özetle, ‘yürütülen idari soruşturmalarla ilgili olup, açıklanması veya zamanından önce açıklanması hâlinde soruşturmanın ve soruşturmayı yürütenlerin güvenliğini tehlikeye düşürecek bilgi ve belgeler’in yasa kapsamı dışında olduğu belirtiliyor.
Sorularımızı yanıtlamayan Bakanlığın dayanak gösterdiği 23’üncü madde ise ‘Ticari sır’ başlığını taşıyor: “Kanunlarda ticarî sır olarak nitelenen bilgi veya belgeler ile kurum ve kuruluşlar tarafından gerçek veya tüzel kişilerden gizli kalması kaydıyla sağlanan ticarî ve malî bilgiler, Kanun kapsamı dışındadır.”
Bakanlığın iç meselesiymiş
Bakanlığın 25’inci maddeyi dayanak göstermesi de dikkat çekici, çünkü ‘Kurum içi düzenlemeler’ başlıklı bu madde kamuoyunu ilgilendirmeyen, sadece kurumun kendi personeline ilişkin düzenlemelerle ilgili: “Kurum ve kuruluşların, kamuoyunu ilgilendirmeyen ve sadece kendi personeli ile kurum içi uygulamalarına ilişkin düzenlemeler hakkındaki bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkının kapsamı dışındadır. Ancak, söz konusu düzenlemeden etkilenen kurum çalışanlarının bilgi edinme hakları saklıdır.”
***
Çöllolar için de ticari sır denmişti!
Maraş Afşin’de yine Ciner Grubu’nca işletilen Çöllolar Kömür Sahası’nda 5 yıl önce peş peşe yaşanan şev kaymaları sonucu 11 işçi hayatını kaybetmişti. TMMOB’ne bağlı Maden Mühendisleri Odası, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’ndan denetim raporlarının da içinde olduğu birçok belge talep etmiş, Bakanlık bu başvuruyu yine ‘ticari sır’ gerekçesiyle reddetmişti. Gelen yanıtta, “Belirtilen bilgi ve belgeler, hem ticari sır niteliğinde hem de Çöllolar Açık İşletmesinde meydana gelen heyelan olayları ile ilgili devam eden adli ve idari soruşturmalara dahil edilmiş dokümanlardır” denmişti. MMO ise, “Ticari sır, bir şirketin rakiplerine karşı ekonomik avantaj elde etmesini sağlayan bilgi bütünüdür. Oysa bizim istediğimiz, kamu kurumunca şeffaf olarak yapılması gereken bir ihalenin sonucu ile kamu kuruluşlarınca şayet yapıldıysa yapılmış olan denetimlere ilişkin raporlardır” ifadeleriyle Bakanlığa tepki göstermişti.
