Devrim Avcı
SORU: İyi günler. Ben iş yerimden tazminatlarım işveren tarafından ödenerek ayrılıyorum. Ancak işverenin hesaplamasına baktığımda bana fazla çalışma ücret alacaklarımı ödemiyor. Fazla çalışma alacağım olmadığını iddia ediyor. Bordroda fazla çalışma alacağının karşılığında da 0 yazıyor. Bu durumda benim bu alacaklarımı alabilmem mümkün olur mu?
CEVAP: İyi günler diliyorum öncelikle. Fazla çalışma, İş Kanunu’nda, haftalık 45 saati aşan çalışmalar olarak tarif edilmiştir. Fazla çalışma ücreti de farklı hesaplanmakta ve her bir saat fazla çalışma için verilmesi gereken ücret, normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi ile belirlenmektedir. İş sözleşmeniz sona erdirildiği zaman kıdem ve sona erme biçimine göre ihbar tazminatlarınız ödenirken ayrıca, varsa fazla mesai ücretiniz, hafta tatili ücreti alacağınız, kullanmamış olduğunuz yıllık ücretli izin alacağınız gibi size ödenmemiş olan işçilik alacaklarınızı da işverenden talep etme hakkınız vardır. Dolayısıyla fazla çalışma ücreti alacağınız varsa işveren bunu ödemek durumundadır.
İşveren size fazla çalışma ücret alacağını ödemiyor ve siz de bu alacağınızın olduğunu söylüyorsanız bu durumda işverene karşı alacak davası açmanız gerekmektedir. Bu dava için de önce ara bulucuya başvurmanız gerekmektedir. Ancak ücret alacakları açısından zaman aşımı süresi 5 yıl olduğu için ve iş yerinizdeki çalışma sürenizi sorunuzda belirtmemiş olduğunuz için geçmiş yıllara ait fazla çalışma ücreti alacağınızın bir kısmının da zaman aşımına uğrama riski olduğunu da belirtmek isterim.
Fazla çalışma ücretine ilişkin davada fazla çalışma alacağını ispatlayabilmek açısından bazı hususların altını çizmek gerekir. Fazla çalışma alacağına ilişkin davada da fazla çalışma olduğunu iddia eden işçinin fazla çalışma yaptığını, işveren de bunun karşısında fazla çalışma ücretinin ödendiğini ispatlamakla yükümlüdür.
İşçi fazla çalışma ücreti alacağı olduğunu her türlü delil ile ispatlayabilir. Burada ücret bordroları önemlidir. Ücret bordrolarının işçi tarafından imzalanmış ve ihtirazi kayıtsız olması durumunda, işçinin bordroda belirtilenden daha fazla çalışmayı ancak yazılı belgeler ile kanıtlaması gerekecektir. İşçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğindedir. Dolayısıyla eğer ücret bordrolarınızda imzanız var ve herhangi bir itiraz kaydı da yoksa bu durumda ancak yazılı belge ile fazla çalışma ücreti alacağı olduğunu ispatlamanız gerekecektir ki bu durum işçi açısından zordur.
“Fazla çalışma yaptığını iddia eden işçi bu iddiasını ispatla yükümlüdür. Ücret bordrolarına ilişkin kurallar burada da geçerlidir. İşçinin imzasını taşıyan bordro sahteliği ispat edilinceye kadar kesin delil niteliğindedir. Bir başka anlatımla bordronun sahteliği ileri sürülüp kanıtlanmadıkça, imzalı bordroda görünen fazla çalışma alacağının ödendiği varsayılır.
Fazla çalışmanın ispatı konusunda iş yeri kayıtları, özellikle iş yerine giriş çıkışı gösteren belgeler, iş yeri iç yazışmaları delil niteliğindedir. Ancak, fazla çalışmanın yazılı belgelerle kanıtlanamaması durumunda tarafların, tanık beyanları ile sonuca gidilmesi gerekir. Bunun dışında herkesçe bilinen genel bazı vakalar da bu noktada göz önüne alınabilir. İşçinin fiilen yaptığı işin niteliği ve yoğunluğuna göre de fazla çalışma olup olmadığı araştırılmalıdır.” (Yargıtay 9. HD, 08.7.2019 Tarih, 2016/5780 E, 2019/15097 K)
Ayrıca, ücret bordrosunda fazla çalışma bölümünün boş olması veya fazla mesainin bordrolarda sıfır olarak gösterilmesi ve herhangi bir tahakkuk ve ödeme içermemesi halinde de eğer işçi fazla çalışmasını ispatlayabilirse bu durumda da fazla çalışma alacağına hak kazanabilecektir. Bu durumda işçinin fazla mesai yaptığını her türlü delille ispat edebileceği uygulamada kabul edilmektedir. İş yerinde günlük çalışma saatlerini içerecek şekilde puantaj kayıtları tutuluyor ise, işçi, imzalı ve günlük çalışma saatlerinin yazılı olduğu puantaj kayıtlarına karşı fazla mesai iddiasını ancak yazılı delillerle ispatlayabilecektir. Fakat, puantaj kayıtlarında işe giriş çıkış saatleri belirtilmemişse, işçi fazla çalışma iddiasını, tanık delili ile ispatlama hakkına sahip olacaktır.
İşçinin fazla çalışma iddiası, belirtilen yazılı delillerle ispatlanamaması durumunda da tanık deliline dayanılmış ise tanık beyanlarına göre mahkeme tarafından değerlendirme yapılabilecektir. Ancak yukarıda belirtmiş olduğumuz üzere iş yeri kayıtları veya imzalı bordroların varlığı halinde, tanık beyanlarına itibar edilemeyecektir.
Dolayısıyla açacağınız fazla çalışma ücretine ilişkin davada bu hususlara dikkat etmeniz gerekmektedir.
