Yusuf Karadaş
ABD emperyalizminin Rojava Kürtleri ile SDG (Suriye Demokratik Güçleri) üzerinden 11 yıl sürdürdüğü iş birliğini hızlıca sonlandırıp Suriye’deki geçici HTŞ (Heyet Tahrir eş Şam) yönetimi ve Türkiye’nin saldırılarına alan açmasının nedenleri üzerine tartışmalar devam ediyor. Bilindiği gibi ABD’nin SDG ile ilişkileri uzunca bir dönem Türkiye-ABD ilişkilerindeki en önemli anlaşmazlık konularından biri olagelmişti. Dolayısıyla bugün ABD emperyalizminin Rojava’ya yönelik saldırı ve kuşatmanın önünü açan tutumunun Gazze’den İran’a ve hatta Orta Asya’ya kadar bölgedeki güç dengelerini yeniden şekillendirmeye yönelik politikası; bu politikada Türkiye’ye biçtiği rolden ve bu bağlamda Suriye’deki geçici HTŞ yönetiminin aldığı pozisyondan bağımsız anlaşılması olanaklı değildir. Halep’ten başlayarak Suriye Kürtleri ve SDG’ye yönelik saldırıların ABD’nin ara buluculuğu ve Türkiye’nin HTŞ’yi teşviki ile 5 Ocak’ta İsrail ve geçici HTŞ yönetimi arasında imzalanan anlaşmadan sonra başlaması da bu gerçeklik içinde anlam kazanmaktadır.
Bugün Saray rejiminin Kürt sorununda yürüttüğü sürecin anlaşılması bakımından da önemli olduğu için tartışmaya bir hatırlatma ile başlamak yerinde olacaktır: ABD emperyalizmi büyük/genişletilmiş Ortadoğu projesi kapsamında Irak müdahalesini gerçekleştirdikten sonra bu müdahalenin beklenen sonucu (Bu müdahale üzerinden İran’ın da hedef haline getirilmesi amaçlanıyordu) doğurmaması nedeniyle bundan sonra nasıl bir politika izlenmesi gerektiğinin belirlenmesi için bir rapor (2006 Baker-Hamilton raporu) hazırlatmıştı. Bu raporda Türkiye ve o dönem yeni resmileşen Irak Kürdistan Bölgesel Yönetimi arasında iş birliğinin teşvik edilerek bu iş birliğinin İsrail’i da kapsaması ve ayrıca Türkiye’nin PKK ile ilgili kaygılarının dikkate alınması gerektiği belirtiliyordu. Bu rapordan sonra 2007’de Erdoğan ve ABD’nin o dönemki Başkanı Bush arasında yapılan görüşmeyle ABD emperyalizminin Türkiye’ye “bölgesel liderlik” rolünü verdiği yeni bir sayfa açılmıştı. Türkiye’nin bu rolü oynayabilmesinin önündeki en önemli engel PKK’nin silahlı bir güç olarak bölgedeki varlığı ve bununla da bağlantılı olarak Kürt sorunuydu. İşte Erdoğan iktidarının 2009’daki ‘açılım süreci’nden bu yana Kürt sorununda yaptığı girişimler asıl olarak ABD emperyalizmiyle iş birliği halinde bölgede üstlenmek istediği ve yayılmacı emellerine de alan açan yeniden dizayn politikasıyla bağlantılı girişimler olarak anlam kazandı.
Bahçeli’nin iktidar bloku adına son süreci başlatırken bölgesel gelişmelere işaret etmesi ve Erdoğan’ın da sık sık İsrail tehdidinden söz etmesi de aslında Kürt sorununun, bölgesel yeniden dizaynda üstlenmek istenilen rol ve yayılmacı emeller önünde bir engel olmaktan çıkartılmasının ifadesinden başka bir şey değildi. Bir yandan yeni silah/savaş teknolojisi ve öte yandan Irak merkezi ve Kürdistan Bölgesel Yönetimi ile yapılan anlaşmalarla PKK’nin güç ve etkisi belli oranlarda sınırlanmış ve bu dönemde asıl “tehdit” olarak ABD ile iş birliği yapan ve ağır silahlarla da donatılan SDG öne çıkmıştı.
Tam bu noktada ABD emperyalizminin SDG ile iş birliğinden vazgeçmesi, Türkiye ve Suriye’deki geçici HTŞ yönetiminin kendi bölge politikası bakımından hangi rolleri ve ne kadar üstlenecekleri bağlı bir sorun haline gelmişti.
Burada ABD’nin Kürtlerle iş birliğinin çerçevesi konusunda da şunları söylemek gerekiyor: ABD emperyalizmi bu iş birliğini özerk yönetimi siyaseten tanıma noktasına götürmekten ısrarla kaçınmış ve dahası askeri iş birliğini de “IŞİD ile mücadele” çerçevesinde tanımlayarak Türkiye ya da başka bir gücün müdahalesi karşısında Kürtlere herhangi bir güvence vermekten de uzak durmuştu. Dahası ABD’nin Kürtlerle iş birliği, Türkiye-ABD ilişkilerinde sorunlara yol açmış olsa da ABD’nin derdi Türkiye değil, Suriye’deki Esad/Baas rejimiydi. SDG ile iş birliğinin Arap yerleşimleri olan Rakka ve Deyrizor’a kadar genişletilmesi, Esad rejimi ile destekçileri Rusya ve İran’ın Suriye’de kontrolü ele geçirmesinin önüne geçilmesi ve ayrıca petrol ve doğal gaz kaynaklarını elinde tutarak rejimin ekonomik olarak çökertilmesi bakımından önem taşıyordu. Bu durum aynı zamanda ABD ile iş birliğini rejim ile demokratik birlik temelinde bir anlaşma yapmak için kullanmak isteyen Kürtlerin de en büyük açmazıydı. Öte yandan Türkiye ve ABD her ne kadar Fırat’ın doğusunda karşı karşıya gelmiş gibi görünseler de İdlib ve buradaki HTŞ yönetimi konusunda aynı noktada buluşuyorlardı. HTŞ’nin ABD, İngiltere ve Türkiye ortaklığıyla yeni Suriye yönetiminin başına geçirilmesi de bunun en açık göstergesiydi.
Kuşkusuz Erdoğan ve Saray rejimi, ABD emperyalizmi için Suriye’de oynadığı ya da oynayacağı rolün çok daha ötesinde önem taşıyan bir bölgesel aktör konumunda bulunuyor.
Burada öncelikle Trump’ın Ankara Büyükelçisi olarak atadığı Tom Barrack’ı aynı zamanda Suriye Özel Temsilcisi olarak görevlendirmesi, bu konuda Erdoğan iktidarı ile iş birliğini geliştirme niyetinin de bir ifadesiydi. Suriye sahasında Türkiye ve İsrail arasındaki etki alanları mücadelesi üzerinden gerilimin tırmanması sonrasında “Türkiye ve İsrail savaşmayacak” diyen Barrack’ın “Türkiye ile İsrail arasında Hazar Denizi’nden Akdeniz’e kadar iş birliği göreceksiniz” açıklamasını yapması kendisine biçilen rolü de ortaya koyuyordu.
Bu dönemde Trump’ın Suriye’de oynadığı rolü işaret ederek Erdoğan’dan sık sık övgüyle söz ettiği biliniyor. Trump, bu övgüleri son dönemde ABD ve İsrail’in isteklerini tek tek yerine getiren Suriye’deki geçici yönetimin başında bulunan Colani için de yapıyor.
Suriye’deki rejim değişikliği ‘direniş ekseni’nin parçalanması; İran’ın saldırılara açık hedef haline gelmesi ve Lübnan Hizbullah’ı, Haşdi Şabi (Irak) gibi bu eksen içinde yer alan güçlerin silahsızlandırılması için uygun koşulları yarattı. Öte yandan Trump’ın ‘Gazze planı’ da bölgenin yeniden dizaynının en kritik noktalarından birini oluşturuyor ve Erdoğan yönetimi de bu konuda ABD emperyalizmi ve ne kadar rakip görünse de İsrail’in beklentilerini karşılayacak bir pozisyonda duruyor.
Trump, geçen yıl 25 Eylül’de Beyaz Saray’da yaptıkları görüşmeden sonra Gazze’de “barış” adına gündeme getirdiği 20 maddelik plana Hamas’ın ikna edilmesi görevini Erdoğan’a vermişti. Erdoğan, ekim ayında Mısır’ın Şarm el Şeyh kentinde yapılan törende Mısır ve Katar ile birlikte Trump planının garantörü olmuştu. Geçtiğimiz günlerde de Trump’ın başkanlığını yaptığı ‘Barış Kurulu’nda Türkiye’yi temsil edeceği açıklanan Dışişleri Bakanı Fidan, Davos’taki imza törenine katılmıştı. Daha önce Türkiye’nin bu kurulda yer almasına itiraz eden İsrail’in bu rolü onaylaması, Türkiye ve HTŞ yönetiminin beklentileri karşılamak yönünde attığı adımlardan bağımsız değildi.
Trump’ın Gazze Planı, öncelikle “Güvenlik sağlanana kadar” İsrail’in askeri kontrolünün devam etmesini öngörüyor. Ama asıl olarak Gazze’yi Gazzelilerden (Filistinlilerden) arındırmak üzere burayı yeni limanlar, gökdelenler ve sanayi bölgeleri üzerinden emperyalist tekelleri için bir yatırım merkezine dönüştürmeyi amaçlıyor. Bu amaç bağlamında Gazze, ABD emperyalizmi ve Çin arasındaki ticaret yolları mücadelesinde ABD’nin başını çektiği ‘Hindistan-Ortadoğu-Avrupa ekonomik koridorunun bir parçası haline getiriliyor. Gazze’nin başına Trump’ın başkanlığını yaptığı kolonyal bir yönetimin getirilmesi, Doğu Akdeniz’deki güvenlik ve enerji rekabeti bakımından da stratejik bir hamle olarak öne çıkıyor.
İşte Erdoğan rejiminin Suriye’nin yanı sıra burada üstlendiği rol, tıpkı Barrack’ın dediği gibi bölge genelinde ABD ve İsrail’le daha uyumlu ve iş birliği geliştirmeye dayalı bir politik hatta ilerlediğini gözler önüne seriyor.
Suriye müdahalesi sürecinde Rojava gerçekliği ile karşı karşıya kaldığı için sütten ağzı yanan Erdoğan yönetimi, bugün İran Kürdistan’ında PJAK’ın başını çektiği Kürt güçlerinin örgütlü olması ve diğer bazı güvenlik kaygıları ile İran’a müdahaleye mesafeli duruyor. Ancak bu durum, güvenlik kaygıları giderildiği oranda zaten bölgesel yeniden dizaynda kendi yayılmacı emellerine de alan açmak üzere daha ileriden roller üstlenmeye dünden razı olan Erdoğan yönetiminin bu müdahale politikasına dahil olmayacağı anlamına da gelmiyor.
Bunlara Türkiye’nin Rusya’dan enerji alımını azaltması ve bunun yerine ABD enerji tekelleriyle yeni anlaşmalar yapılması ve Trump’ın daha önce askıya aldığı Türkiye’ye F-35 savaş uçaklarının satışına ‘yeşil ışık’ yakması eklenince ABD-Türkiye ilişkilerinin fabrika ayarlarına döndüğü; Bahçeli’nin bütün aksi söylemlerine rağmen ülkedeki iktidar blokunun ABD emperyalizmiyle bağımlılık ilişkilerini derinleştirdiği ve bu temelde yeni bölgesel roller üstlendiği bir döneme girdiğimizi gösteriyor.
Ortadoğu’da yüzyıldır bitemeyen emperyalist paylaşım mücadeleleri ve savaşların faturasını hep özgürlük, demokrasi, barış isteyen bölge halkları ödedi. Bugün Rojava’da yaşananlar sadece bu faturayı ağırlaştırmıyor, bu mücadelede daha zorlu bir döneme girildiğini de haber veriyor. Bu nedenle gelinen yerde emperyalist yeniden dizayna ve Erdoğan rejiminin gerici rolüne karşı çıkmanın bir ucunda Trump’ın Gazze planına ve öbür ucunda Rojava’ya yönelik kuşatma ve saldırganlığa karşı mücadele ve dayanışmayı büyütmek bulunuyor.
