Zamlar, seçimler, hayaller, hayatlar

Mete Kaan Kaynar

Asgarî ücretlere, emekli ve memur maaşlarına yapılacak zamlar belirlendi. İktisat hocaları da sıklıkla vurguluyorlar; asgarî ücretin, “bir çalışanın -ve ailesinin- insanî şartlarda hayatlarını sürdürebilmeleri için evlerine girmesi gereken minimum miktar” olmakla alakası kalmadı. Asgarî ücretin ismini değiştirip vasatî ücret ya da ortalama gelir gibi bir isim taksalar daha iyi olacak gibi. Şu nedenle; Türkiye’de toplam istihdam yaklaşık 32,7 milyon kişi.^[1]  TÜİK verilerine göre bu sayının yaklaşık 24 milyonunu ücretli veya yevmiyeli çalışanlar oluşturuyor. Asgarî ücretli kesim hakkında resmî ayrı veri yayımlanmadığı için 9,5 milyon civarı olduğu tahmin edilmektedir.^[2]  Sosyal Güvenlik Kurumu verilerine göre emekli, dul ve yetim aylığı alan toplam hak sahibi sayısı ise 16,4 milyonu aşmış durumda.^[3]  Toplam istihdamın %16’sını, sayıları akademik personel dâhil tüm unsurlarla birlikte 5,2 milyonu bulan kamu çalışanları oluşturuyor.^[4]  Hemen belirteyim bu rakamlar tam olarak doğru değil, asgarî ücret alıyor görünüp de aslında daha az alan da var. Bordrosunda asgarî ücret görünüp biraz daha fazla alan da var. Ayrıca emeklilerin birçoğu da kayıtlı ya da kayıtsız çalışmaya devam ediyor. Ayrıca emekli sayısına dul ve yetim aylığı alan toplam hak sahibi sayısını eklediğimizde rakam 16 milyonu da aşıyor. Rakamları fikir versin diye derledim. Velhasıl toplumun ezici çoğunluğunun gelir artışı The Reis’in iki dudağının arasında. Nitekim o da Türkiye’deki ortalama geliri şu şekilde güncellemekte bir sakınca görmedi^[5] :

Bu rakamlar teknik bir ücret artışını değil, gündelik hayatın diliyle konuştuğumuzda neye tekabül ettiğini gösterdiğinde anlam kazanıyor. Sözün özü, asgarî ücretli günlük 200 lira, emekli de 100 lira fazla kazanacak. Migros’ta kıymanın güncel fiyatı 730 lira olduğuna göre emekliler evlerine her gün 137 gram, asgarî ücretliler de 274 gram daha fazla kıyma alabilecekler. Ya da olmadı her gün Starbucks’a gidip bir küçük çay içerebilirler. Olsun, cennete 500 yıl evvel girecekler ya önemli olan bu. Hem ne gerek var ete para vermeye; yeni hayat felsefemiz: “Ete para vermeyelim kuru fasulye yiyelim ota para vermeyelim saksıda yetiştirelim”dir. Artan parayla 150 Boeing daha alırız. Protein her yerde var; itibar kolay alınmaz, fedakârlık ister. Bu söylem, iktidarın geçim sorununu ekonomik değil ahlâkî bir fedakârlık meselesi gibi sunma kılıfını da güzel özetler.

Geçimlerden seçimlere: AKP ne yapmaya çalışıyor? AKP’nin rıza mühendisliği

2026 yılı Türkiye’nin ekonomi politikaları açısından sadece bir yıl değil, siyasal bir zamanlama ve ideolojik tahkimat takvimidir. İktidarın yeniden şekillendirdiği ekonomi söylemi, emeğin boğazındaki daralmayı çözme iddiasından ziyade, bu daralmayı ne zaman ve nasıl kamuoyunun gözünde “algısal bir çözüm” haline getireceğine odaklanmaktadır. 2024–2025 boyunca emekçilerden toplanan mali alan, seçim atmosferinde “ferahlama hikâyesi” olarak geri dağıtılacak bir siyasal sermaye olarak biriktirilmektedir. Burada rıza mühendisliğiyle kastedilen, reel kayıpları ortadan kaldırmak değil, bu kayıpların seçmen nezdinde tolere edilebilir bir geçici sıkıntı olarak çerçevelenmesidir.

Bu bakış açısı, sadece yüksek enflasyon veya ücret politikalarındaki ayrıntılardan değil; bütçe, para politikası, dış kaynak kullanımı ve sermaye hareketleri gibi alanlardaki stratejik tercihlerden de anlaşılabilir.

Türkiye ekonomisinde 2023’ten itibaren izlenen politika çerçevesi, yüksek enflasyonla mücadelede sıkı para ve maliye politikası oldu. Bu çerçeve politika, özellikle faiz ve bütçe disiplininin korunmasına dayanıyor: faizler yüksek tutulup, para arzı ve bütçe harcamaları kontrol altına alındı.

Buna dair resmî açıklamada, iktidar temsilcisi şöyle vurguladı: “Sıkı ekonomik politikalardan taviz yok.” Bu çerçeve ile enflasyonun 2026 sonunda yaklaşık %16 civarına gerilemesi hedefleniyor.

Bu politika, emek gelirleri üzerindeki baskıyı sistematik hâle getirir, çünkü reel ücretler yükselmeden fiyat artışları yavaşlatılmaya çalışılır.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, MÜSİAD toplantısında “Hedefimiz enflasyonu 2026’da yüzde 20’nin altına indirmek” dedi. Bu ifade, hem resmî bir hedef beyanı hem de algısal bir başarı söylemi olarak kullanılacaktır.

Ancak ekonomistlerin sabit gelirli hane halkı üzerindeki gerçek etkileri takip eden anketler, hükümetin tahminlerinin altında kalan bir enflasyon patikası öngörüyor. Örneğin Reuters’a göre medyan beklenti, hükümetin hedeflerinin üstünde bir enflasyon seyri ile karşılaşılacağını gösteriyor. Bu fark, iktidarın başarı anlatısı ile hane halkının hissettiği ekonomik gerçeklik arasındaki makasın 2026 boyunca kapanmayacağını gösteriyor.

Bu da şunu söylüyor: enflasyon tek haneli olacak söylemi, 2026’ya girilirken kamuoyu için bir başarı hikâyesi olarak inşa edilecek, oysa reel gelirlerde iyileşme bu söylemle örtüşmeyebilir.

Reel ücret politikaları: Emek mücadelesi ve sınıfsal eğilim

2025 asgarî ücretinin yaklaşık 22.105 TL, 2026’da ise 28.075 TL olarak belirlenmesi, mutlak rakamlarda bir artışı gösterir. Ancak bu artış enflasyon etkisiyle telafi edildiğinde reel ücretler, pek çok hane halkının alım gücünü hâlâ artırmamaktadır.

Bu tablo, iktidarın ücret artışını seçim öncesi paketler içinde anlatacağı bir başarı hikâyesi olarak konumlandırmasına zemin hazırlamıştır.

Emekli maaşlarına yapılan artış tutarı da benzer şekilde reel kayıpların altında kaldı; bu da iktidarın 2026 için geniş toplumsal kesimlerde tatmin yaratacak büyük kazanımlar vermediğini gösterir.

Bu yaklaşım, sosyal politika bağlamında bir stratejik tercihe işaret eder: İktidar, geniş emekçi kesimlerden şimdilik küçük geri dönüşler almayı göze almıştır, çünkü asıl “dağıtım” kampanya dönemine bırakılmıştır.

Büyüme, dış denge ve uluslararası ajandalar

OECD’nin değerlendirmelerine göre Türkiye’nin büyüme hızı 2025’te tahmini %3.1, 2026’da ise %3.9 civarında olacak; bu, sürdürülebilir ve disiplinli bir büyüme hedefidir. Örgüt, sıkı para ve maliye politikasının sürdürülmesinin önemini vurgulamaktadır.

Bu değerlendirme, ekonomi yönetiminin 2026 için sürdürülebilir büyüme söylemini kurarken, aynı zamanda emek gelirlerinin görece baskı altında tutulmasını makroekonomik disiplinle gerekçelendirmeye çalıştığını gösterir.

OECD analizleri bütçe açığının daralması ve kamu borç seviyesinin kontrol altında tutulması gerektiğini vurgularken, bu mali disiplin gerekliliği, iktidarın “kaynak yok” argümanını güçlendirmesine imkân sağlar. Böylece emek gelirlerindeki kısıtlamalar, makro denge gerekçesiyle meşrulaştırılır.

Seçim ekonomisi ve algı yönetimi: Hasat stratejisi: “İyileşme” algısı üretmek

2026 için resmî dilde öngörülen enflasyon düşüşü, ekonomi yönetimi tarafından seçim dönemine doğru bir başarı hikâyesi olarak konumlandırılacaktır. Bu, hem toplumsal beklentileri şekillendiren, hem de oy davranışını etkileyen bilinçli bir stratejik çabadır.

İktidarın odaklanacağı dil büyük ihtimalle şöyle olacaktır:

• “Enflasyon düşüyor.”
• “Ekonomik istikrar sağlanıyor.”
• “Artık refaha yaklaşacağız.”

Ancak işin gerçek tarafı şudur: Enflasyon belki yavaşlayabilir, ama gelir dağılımı ve reel gelir artışları henüz geniş halk kesiminde bir iyileşme göstermeyecektir.

Makroekonomi çerçevesindeki iyileşme söylemi, seçim paketleriyle somutlaştırılacaktır: sınırlı asgarî ücret zammı, emekli aylığı düzenlemeleri, bazı vergi indirimleri veya tüketici kredilerinde kolaylaştırma. Bu paketler, seçim arena­sında “vatandaşa dönük iyileştirme” biçiminde anlatılacaktır, oysa reel gelirlerde kalıcı artış yaratmayabilir.

Bu tür söylemsel dönüşümler, ekonomik gerçeklikle siyasal manipülasyon arasındaki ara katmanı mükemmel biçimde bağlar.

Kaynaklar, algı ve siyasî bekâ

AKP’nin 2026 için kurduğu stratejik ekonomi planı, reel olarak emekçi sınıflara büyük bir ekonomik avantaj sağlamaktan ziyade, bu sınıfların toplumsal hoşnutsuzluğunu yönetmeye ve seçim dönemine kadar “alınabilir bir olgunluk düzeyine çekmeye” hatta bu hoşnutsuzluğu seçim iradesine dönüştürmeye odaklanmıştır. Bu yaklaşım, reel politik bir tercihtir — emekçiden şimdilik küçük taleplerle destek alanları sınırlamak ve elde edilen makroekonomik iyileşme algısını siyasî sermayeye dönüştürmektir.

İktidar açısından 2026 yılı, reel gelirlerin dramatik artışıyla değil; reel gelirlerdeki nisbi değişimlerin ve enflasyon patikasının seçmen gözünde bir başarı hikâyesi hâline getirilebileceği bir zamandır. Bunu sağlayacak araçlar ise disiplinli para politikaları, mali disiplin, kontrollü ücret artışları ve seçime doğru “algı paketleri”dir.

Buna karşılık geniş emekçi kesimler, bu “hasat” söyleminin reel ekonomik sonuçlarını yakından izlemeli; çünkü reel gelirler ve yaşam koşulları ile siyasal söylem arasındaki fark, günlük hayatın gerçeklerinde derinleşebilir. Bu fark kapatılmadıkça, ‘istikrar’ söylemi sandıkta karşılık bulsa bile mutfakta karşılık bulmayacaktır.

Dayanışmayla, dostça ve hoşça kalın…