Vücudun çok küçük miktarlarda ihtiyaç duyduğu ancak hayati öneme sahip bir mineral olan iyot tiroid hormonlarının üretiminde kullanılıyor.
Büyük bölümü boyundaki tiroid bezinde depolanıyor. İyot, tiroid bezinin T4 (tiroksin) ve T3 (triiyodotironin) hormonlarını üretmesini sağlıyor.
Bu hormonlar metabolizma hızını düzenlerken, özellikle hamilelik ve erken çocukluk döneminde beyin ve sinir sistemi gelişiminde kritik rol oynuyor.
Hamilelikte ciddi iyot eksikliği beyin hasarına yol açabilirken, hafif eksikliğin bile çocuklarda öğrenme ve bilişsel gelişimi olumsuz etkileyebileceği belirtiliyor.
Günlük ihtiyaç ne kadar?
İngiltere’de günlük önerilen iyot alımı 140 mikrogram olarak belirlenmiş durumda.
Ancak bu seviye güncel olmayabilir. Dünya Sağlık Örgütü hamileler için günlük 250 mikrogram, Avrupa rehberleri ise 200 mikrogram öneriyor.
Araştırmalar, özellikle doğurganlık çağındaki kadınlar ve genç kızlarda iyotun önemi konusunda farkındalığın düşük olduğunu ortaya koyuyor.
Hangi besinlerde bulunur?
Bu soruya net bir yanıt vermek zor. Çünkü besinlerdeki iyot miktarı, bu besinlerin yetiştiği toprak ve suya göre değişiklik gösterebiliyor.
Zamanla iyotun büyük kısmı toprağın üst katmanlarından denizlere taşındığı için toprakta daha az iyot bulunuyor. Dolayısıyla besinlerdeki oranı da düşmüş durumda.
İngiltere’de hayvan yemlerine iyot eklenmesi ve süt üretiminde kullanılan yöntemler sayesinde, toplam iyot alımının yaklaşık yüzde 40’ı süt ve süt ürünlerinden sağlanıyor.
Balık ve deniz ürünleri de önemli kaynaklar arasında yer alıyor.
Morina balığı, yengeç ve midye yüksek iyot içeriğiyle öne çıkarken; yumurta, süt, yoğurt ve iyotla zenginleştirilmiş bitkisel sütler de katkı sağlıyor.
Sütün yağ oranına (yağsız, yarım yağlı, tam yağlı) ve üretim mevsimine (yaz/kış) göre iyot içeriğinde küçük farklılıklar olabilir.
Eksiklik neye yol açıyor?
Uzun süreli iyot eksikliğinin hipotiroidiye neden olabilir. Bu durumda tiroid bezi yeterince hormon üretemiyor.
Hipotiroidinin belirtileri arasında yorgunluk, kuru cilt, kabızlık ve soğuğa hassasiyet bulunuyor.
Kimler risk altında?
Veriler, İngiltere’de ciddi iyot eksikliğinin nadir olduğunu gösterse de bazı grupların risk altında olduğunu ortaya koyuyor.
Bu gruplar şöyle:
Hamileler ve hamilelik planlayanlar,
Emziren kadınlar,
Bitki bazlı beslenenler,
Süt ve balık tüketimi düşük olanlar.
Uzmanlar, özellikle gebelik planlayan kadınlar için yeterli iyot alımının kritik olduğuna dikkat çekiyor.
İhtiyaç nasıl karşılanır?
Süt, yumurta ve balık düzenli tüketildiğinde günlük iyot ihtiyacı karşılanabiliyor.
Örneğin bir latte, bir porsiyon yoğurt ya da balık içeren bir öğün bu ihtiyaca katkı sağlayabiliyor.
Bitki bazlı beslenenler için ise iyot takviyesi ya da iyotla zenginleştirilmiş bitkisel süt tüketimi öneriliyor.
İdeal olarak litre başına 25 mikrogram iyot içeren bir bitkisel süt seçilmeli.
Bu düzeyde günde 500 ml tüketmek, günlük ihtiyacın yaklaşık yüzde 90’ını karşılar.
Bu miktar yulaf lapasında, latte’de, smoothie’de veya sıcak çikolatada kullanılabilir.
Takviyelere dikkat
Eğer risk grubundaysanız, takviyeler faydalı olabilir. Ancak özellikle hamileyseniz kullanmadan önce mutlaka doktorunuza danışın.
Ancak özellikle deniz yosunu bazlı ürünlerden kaçınılması gerek. Bu tür ürünlerin aşırı iyot içermesi de söz konusu.
Çoğu gebelik multivitamini 140–200 mikrogram iyot içerir, ancak etiketi kontrol etmek önemli.
İngiltere’da Ulusal Sağlık Sistemi’ne (NHS) göre günlük 500 mikrograma kadar iyot alımı genellikle güvenli kabul ediliyor.
