Hüseyin İrfan Fırat
Soru: Ben 2023’te lise 2’inci sınıfta açıköğretime geçtim. Birkaç olaydan dolayı pek odaklanamadığımdan hâlâ açık lisedeyim. Kısa bir süre sonra 19 yaşıma giriyorum. Açıköğretim lisesinde kaydım aktif ve vermem gereken bazı dersler daha kaldı. Acaba 18 yaşımı doldurduğumda yetim aylığım kesilir mi? İnternette açıköğretim lisesinin de örgün sayıldığı yazıyor ama belki okumak için azami sınır vardır diye düşündüm. Yardımcı olabilir misiniz?
Cevap: Vefat eden sigortalının geride kalan eş ve çocuklarına dul, yetim aylığı bağlanması ve bunların bazı hallerde kesilmesi çeşitli koşullara bağlıdır. Bu koşullara kısaca değinelim:
Hayatını kaybeden sigortalının eşine aylık bağlanmasının şartları nelerdir?
Eşine aylık bağlanması için, ölüm tarihinde sigortalının eşi ile yasal evlilik bağı bulunması şarttır. Sigortalının dul eşine yüzde 50’si; aylık bağlanmış çocuğu bulunmayan dul eşine ise Kanunun 5’inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (e) bentleri hariç Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaması veya kendi sigortalılığı nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması halinde yüzde 75’i oranında aylık bağlanacaktır.
Hayatını kaybeden sigortalının çocuklarına aylık bağlanmasının şartları nelerdir?
Ölen sigortalının çocuklarına aylık bağlanabilmesi için çocukların cinsiyeti, yaşı, malul olup olmaması, öğrenim durumu ve medeni hali gibi kıstaslar mevcuttur.
Hak sahibi çocuklara ölüm aylığı bağlama şartları aşağıda açıklanmış olmakla birlikte, 21/03/2018 tarihli ve 7103 sayılı Kanun ile hak sahibi çocuklar için yeni düzenlemeler yapılmıştır. Buna göre, 27/03/2018 tarihinden itibaren ölüm aylığı bağlanması talebinde bulunan çocuklardan 4/1-(a) kapsamında sigortalı sayılanlara; 18 yaşını, lise ve dengi öğrenim görmesi halinde 20 yaşını, yükseköğrenim yapması halinde 25 yaşını doldurana kadar aylık bağlanacaktır. Aylık almakta iken 4/1-(a) kapsamında sigortalılığa tabi çalışmaya başlayan hak sahibi çocukların da Kanunda belirtilen yaş ve öğrencilik nitelikleri devam ettiği sürece bağlanan aylıkları kesilmeyecektir.
Erkek çocuklara ölüm aylığı bağlanabilmesi için;
Evli olup olmadıklarına bakılmaksızın, erkek çocukların yükseköğrenim görmeleri halinde 25 yaşını doldurmamış olmamaları, ortaöğrenim görmeleri halinde 20 yaşını doldurmamış olmaları, herhangi bir eğitim kurumunda öğrenim görmemeleri halinde ise 18 yaşını doldurmamış olmaları,
Kanunun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (e) bentleri hariç Kanun kapsamında veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmıyor olmaları,
Kendi sigortalılıkları nedeniyle gelir veya aylık bağlanmamış olması şarttır.
Yetim aylığının kesilmesini gerektiren haller:
• Türk vatandaşlığından çıkma/çıkarılma
• Evlenme: Yetim aylığı almakta iken evlenen erkek ve kız yetimin aylıkları kesilmektedir.
• Çalışma halinde aylıkların kesilmesi: 5434 sayılı Kanuna göre yetim aylığı bağlananların 5510 sayılı Kanunun 4/1-a, ve 4/1-b statüsünde çalışmaya başlamaları halinde yetim aylıkları kesilmemektedir. 5434 sayılı Kanunun 99’uncu maddesi gereğince yetim aylığı alanların 5510 sayılı Kanunun 4/1-c statüsünde çalışması halinde, yetimin aylığı göreve girdiği tarihi takip eden aybaşından itibaren kesilmektedir. Ayrıca çalışmaya başlayanların hangi sigorta kapsamında çalıştığına bakılmaksızın ek 81’inci ve ek 84’üncü madde kapsamında yapılan ek ödemeleri, çalışmaya başladıkları tarihi takip eden aybaşından itibaren kesilecektir.
• Öğrenim durumu değişikliği nedeniyle aylıkların kesilmesi: Erkek yetimlerin ölüm tarihinde 18, ortaöğrenim yapmakta ise 20, yükseköğrenim yapmakta ise 25 yaşını doldurması halinde aylıkları kesilmektedir. Ayrıca, 25 yaşını doldurmayan erkek yetimin bir yüksek öğrenimi bitirmesinden sonra ikinci bir yüksek öğrenimde geçen süreleri ile doktora veya ikinci defa yapılan master veyahut lisans üstü uzmanlık öğreniminde geçen süreleri için aylık bağlanmamakta, ödenen aylıklar kesilmektedir.
Kurumun yukarıdaki açıklamaları çerçevesinde sizin sorunuza yanıt vermek gerekirse:
Öncelikle “ortaöğrenim görmeleri halinde 20 yaşını doldurmamış olmaları “ koşulu açık bir biçimde ifade edilmektedir. Burada öğrenimin örgün ya da yaygın (açıköğrenim) olması gibi bir ayrıma gidilmediği de görülmektedir. Dolayısıyla henüz 20 yaşınızı doldurmadığınız ve öğrenciliğinizin de sürdüğünü göz önüne aldığımızda yetim aylığınızın kesilmeyeceğini söyleyebiliriz.
