Devrim Avcı
SORU: İyi günler. Eşim 2005 SGK işe girişli. Son iş yerinde işe başlama tarihi de 30.03.2013. 10.06.2025 tarihinde 7 bin günü doldurarak kıdem tazminatını alıp ayrılmayı düşünüyor. 2025/10’uncu ay itibarıyla ile 6 bin 360 günü var ve 450 gün askerlik borçlanması yaptığında 2026/5 tazminatı alabilecek.
Yaklaşık 13 yıldır aynı iş yerinde mağaza müdür yardımcısı olarak çalışıyor. 13 yıldır ticket üzerinden yemek ücreti almaktadır. 11 bin 200 TL 26 günlük yemek ücreti ve 13 yıldır satış primi uygulaması vardır ve hedef tuttuğu zaman prim alınmaktadır. Yıl içerisinde minimum
8-9 ay yüksek miktarda ortalama 200 bin TL civarı prim hak edişi bulunmaktadır. Bu primler sürekli prim statüsünden mi işlem görür? Yemek ve prim hak edişi giydirilmiş ücrete dahil edilip kıdem tazminatına yansıtılır mı? Şirketinin bunları yansıtmadığı örnekler mevcut, bu durumda ne yapmalı?
CEVAP: İyi günler diler ve ilginize teşekkür ederim. Sizin de sorunuzda belirtmiş olduğunuz üzere sigorta başlangıç tarihi 2000 yılından sonra olan çalışanlar açısından 7 bin prim gününü doldurarak emekli olarak kıdem tazminatına hak kazanma imkanı vardır. Bu açıdan, prim gün sayısının eksik olması halinde de sizin eşinizin de yaptığını belirttiğiniz üzere askerlik borçlanması gibi düzenlemelerden yararlanma hakkı da mevcuttur. Dolayısıyla bunlardan faydalanarak kıdem tazminatını almaya hak kazanacağı durumda eşinizin kıdem tazminatı alacağı kanunun düzenlemesine göre alacağı son ücret üzerinden yapılacaktır. Yani iş sözleşmesinin feshedildiği anda geçerli olan ücrettir. Örneğin, ihbar öneli tanınmak suretiyle yapılan fesihte önelin bittiği tarihte fesih gerçekleştiğinden, önelin bittiği tarihteki ücret esas alınmalıdır. Dolayısıyla bildirim öneli sonuna kadar iş yerinde uygulamaya konulan ücret artışından, iş sözleşmesi feshedilen işçinin de yararlanması ve tazminatının bu artan ücret esas alınarak hesaplanması söz konusudur.
Yine kıdem tazminatını düzenleyen 1475 sayılı İş Kanunu’nun halen yürürlükte olan 14. maddesinin düzenlemesine göre, “… Kıdem tazminatına esas olacak ücretin hesabında 26. maddenin birinci fıkrasında yazılı ücrete ilaveten işçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi mümkün akdi ve kanundan doğan menfaatler de göz önünde tutulur.” Kanunun bu açık düzenlemesine göre işçiye, brüt ücret üzerinden hesaplanarak ödenen kıdem tazminatına ayrıca işçiye ücret dışında ödenen para veya para ile ölçülmesi mümkün olan kanundan veya iş sözleşmesinden kaynaklanarak ödenen ödemeler de eklenecektir.
Yine kıdem tazminatı hesabı işçinin brüt ücreti üzerinden hesaplanır. Yerleşik Yargıtay içtihatları da bu yöndedir: “Kıdem tazminatı hesabında dikkate alınması gereken ücret, işçinin BRÜT ÜCRETİDİR. O halde, kıdem tazminatı, işçinin fiilen eline geçen ücreti üzerinden değil, sigorta primi, vergi, sendika aidatı gibi kesintiler yapılmaksızın belirlenen brüt ücret göz önünde tutularak hesaplanır. Giydirilmiş ücret bu brüt ücrete eklenen ödemelerin toplamıdır.
“Kıdem tazminatına esas alınacak olan ücretin tespitinde 4857 sayılı İş Kanunu’nun 32. maddesinde sözü edilen asıl ücrete ek olarak işçiye sağlanan para veya para ile ölçülebilen menfaatler göz önünde tutulur. Buna göre ikramiye, devamlılık arz eden prim, yakacak yardımı, giyecek yardımı, kira, aydınlatma, servis yardımı, yemek yardımı ve benzeri ödemeler kıdem tazminatı hesabında dikkate alınır. İşçiye sağlanan özel sağlık sigortası yardımı ya da hayat sigortası prim ödemeleri de para ile ölçülebilen menfaatler kavramına dahil olup, tazminata esas ücrete eklenmelidir. Satış rakamları ya da başkaca verilere göre hesaplanan prim değişkenlik gösterse de kıdem tazminatı hesabında genişletilmiş ücret kavramı içinde değerlendirilmelidir. (Yargıtay 9. HD, 15.02.2016 Tarih, 2015 /9489 E, 2016/ 2619 K.)
Eşinize ödenen yemek ücreti kıdem tazminatı hesabına eklenecektir. Burada primler açısından önem arz eden nokta primlerin devamlılık arz etmesi yani düzenli olarak ödenmesi hususudur. Dolayısıyla 13 yıl boyunca ödenen satış primi uygulaması kanımca düzenli ve devamlılık arz eden ödeme şekline girmektedir. Bu durumda eğer işveren tarafından kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmaz ise kıdem tazminatına esas olacak olan ücret eksik hesaplanmış olacağı için bunu kabul etmeyip alacak davası açabilirsiniz.
