ABD Başkanı Donald Trump’ın İran ile iş yapan ülkelere yönelik gümrük vergisi açıklaması, küresel ticarette yeni bir tartışma başlattı. Kararın ardından İran’ın başlıca ticaret ortakları ve dış ticaret yapısı yeniden gündeme geldi.
ABD Başkanı Donald Trump, İran ile iş yapan ülkelerin ABD ile gerçekleştirdikleri ticarette yüzde 25 oranında gümrük vergisi ödeyeceğini açıkladı. Trump, kararın derhal yürürlüğe girdiğini belirtirken, uygulamanın nasıl işleyeceğine, belirli sektörler, ülkeler ya da süreler için muafiyet tanınıp tanınmayacağına ilişkin ayrıntı paylaşmadı.
Bu açıklamanın ardından İran’ın dış ticaret ilişkileri ve başlıca ticaret ortakları yeniden gündeme geldi.
İRAN’IN DIŞ TİCARET AĞI
Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü (OPEC) üyesi olan İran, Dünya Bankası verilerine göre 2022 yılında 147 ülkeye ihracat yaptı. İran’ın öne çıkan ticaret ortakları arasında Çin, Doğu Asya’daki diğer ülkeler, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri, Türkiye ve Almanya yer aldı.
Reuters’ın bugün yayımladığı derlemeye göre, İran’ın ihracatında en büyük payı yakıt ürünleri oluştururken, ithalatında ara mallar, sebze-meyve ile makine ve ekipmanlar öne çıkıyor.
ÇİN İRAN’IN EN BÜYÜK ORTAĞI
Çin, İran’ın en büyük ticaret ortağı konumunda bulunuyor. Dünya Bankası verilerine göre İran’ın 2022 yılında Çin’e yaptığı ihracat 22 milyar dolara ulaştı ve bu ihracatın yarısından fazlasını yakıt ürünleri oluşturdu. Aynı yıl Çin’den yapılan ithalat 15 milyar dolar olarak kaydedildi.
Kpler verilerine göre 2025 yılında Çin, İran’dan sevk edilen petrolün yüzde 80’inden fazlasını satın aldı. ABD’nin, İran’ın nükleer programına finansman sağlanmasını engellemeye yönelik yaptırımları nedeniyle İran petrolünün alıcı sayısının sınırlı kaldığı belirtiliyor.
HİNDİSTAN İLE TİCARET
Hindistan Ticaret Bakanlığı verilerine göre, İran ile Hindistan arasındaki toplam ikili ticaret hacmi 2025 yılının ilk 10 ayında 1,34 milyar dolar oldu. Hindistan’ın İran’a ihracatında basmati pirinci, meyve, sebze, ilaç ve diğer farmasötik ürünler öne çıktı.
TÜRKİYE İLE TİCARET HACMİ
Dünya Bankası verilerine göre İran’ın Türkiye’ye ihracatı 2022 yılında 5,8 milyar dolara ulaşırken, Türkiye’den yapılan ithalat 6,1 milyar dolar olarak gerçekleşti.
TÜİK verilerine göre ise 2025 yılının 11 aylık döneminde Türkiye’nin İran’a ihracatı 2,7 milyar dolar, İran’dan ithalatı 2,3 milyar dolar oldu. Türkiye, 2024 yılında doğal gaz ithalatının yüzde 13,5’ini İran’dan sağladı.
ALMANYA, GÜNEY KORE VE JAPONYA
İran’ın Almanya’ya ihracatı 2022 yılında 178 milyon dolar seviyesinde kalırken, Almanya’dan yapılan ithalat 1,9 milyar dolar oldu.
Kore Uluslararası Ticaret Birliği verilerine göre Güney Kore’nin İran’a ihracatı 2025 yılının Ocak–Kasım döneminde 129 milyon dolar olarak kaydedildi. Aynı dönemde İran’dan yapılan ithalat ise 1,6 milyon dolar ile sınırlı kaldı.
Japonya ise 2025 yılının Kasım ayına kadar olan ticaret verilerine göre İran’dan sınırlı miktarda meyve, sebze ve tekstil ürünü ithal etti. Japonya’nın İran’a ihracatı ağırlıklı olarak makine ve araç motorlarından oluştu.
